Kanclerz Jan Zamoyski

Takie Rzeczypospolite będą,
jakie ich młodzieży chowanie.

Mecenas kultury i nauki

• Jan Sariusz Zamoyski urodził się 19 marca 1542 roku we wsi Skokówka pod Zamościem jako syn Stanisława, starosty bełskiego. Pochodził z rodziny szlacheckiej.
• Po kilkuletniej nauce w Krasnymstawie wyjechał na studia do paryskiego College Royal i Sorbony, następnie uczył się w słynnej szkole kalwińskiej Jana Struma w Strasburgu. Potem na uniwersytecie w Padwie, gdzie uzyskał doktorat prawa i został rektorem. Bez wątpienia był jednym z najbardziej wykształconych Polaków w XVI wieku.
• Wiedza była dla niego priorytetem, zawsze podkreślał jej istotę "...cały poświęcam się nauką. One to w młodości były moim żywiołem, w starości słodyczą, w przeciwnościach pociechą w krześle senatorskim przewodnikiem i mistrzem..."
• Wraz z Stefanem Batorym zabiegał niegdyś o założenie nowej wyższej uczelni w Krakowie podobnej do paryskiego Kolegium Królewskiego. Nie udało się co prawda, założyć nowej uczelni w Krakowie, lecz w 1589 roku powstała w Zamościu najpierw szkoła średnia pod kierownictwem znanego poety Sebastiana Klonowica, a w sześć lat później Akademia Zamoyska.
• Gromadził rzadkie rękopisy greckie, łacińskie, hebrajskie, ormiańskie sprowadzane wielkim kosztem z odległej Turcji, Italii i Grecji. Prowadził żywą korespondencję z intelektualistami z całej niemal Europy.
• Prawdziwą chlubą Zamoyskiego był Zamość założony w miejscu dawnej wsi Skokówka. Duże miasto zostało zbudowane w stylu włoskiego renesansu przez znanego architekta Bernardo Morano z Padwy.
  Zamoyski przyjaźnił się też z Janem Kochanowskim. Zabiegał on o pomnożenie dóbr Jana z Czarnolasu, dzięki jego protekcji Batory mianował poetę wojskim sandomierskim.
  Był również mecenasem wybitnych poetów i pisarzy (min. Kochanowskiego, Szymonowica, Klonowica i Heidensteina)

Kanclerz i Hetman Wielki Koronny

• Szczególnie został doceniony w okresie rządów Stefana Batorego: w 1576 r. - podkanclerzy, w 1578 r. - kanclerz wielki koronny, w 1581 r. - hetman wielki koronny.
• Zamoyski współpracował z Batorym w przygotowaniach do wojny moskiewskiej i realizacji reform wojskowych. Uczestniczył we wszystkich trzech kampaniach przeciw Iwanowi IV Groźnemu, zdobywając Wieliż i Zawołocze oraz biorąc udział w oblężeniu Połocka, Wielkich Łuków i Pskowa. Prowadził też rokowania pokojowe z delegacją moskiewską uwieńczone traktatem pokojowym podpisanym w Jamie Zapolskim. Dzięki protekcji królewskiej wyrósł na potężnego magnata, zwolennika rządów silnej ręki.
• Po śmierci Batorego Zamoyski stoczył zaciętą walkę z potężnym stronnictwem Zborowskich i przeforsował kandydaturę Zygmunta III Wazy.
• Zwycięsko odparł pod Krakowem najazd arcyksięcia Maksymiliana i 24 stycznia 1588 rozgromił pod Byczyną armię habsburdzkiego elekta, który dostał się do niewoli. W roku 1589 zawarł z cesarzem pokój w Bytomiu i w Będzinie.
• Kontynuując antyturecką politykę Batorego dwukrotnie podjął wyprawę nad Dunaj i narzucił księstwom naddunajskim zwierzchnictwo Rzeczypospolitej. W 1595 r. odparł pod Cecorą potężną armię turecko-tatarską, a w 1600 roku rozgromił pod Bukową wojska hospodara wołoskiego Michała Walecznego.
• W 1601 r. został dowódcą wielkiej wyprawy przeciw Szwedom w Inflantach. Podczas drugiej kampanii zdobył Wolmar (Valmierę), Fellin i Biały Kamień (Paidę).
• W służbie Rzeczpospolitej dorobił się wielkiego majątku. Właściciel 11 miast i 200 wsi. Prywatne posiadłości hetmana zajmowały obszar około 6445 km2. Dzierżawione dożywotnio królewszczyzny obejmowały 12 miast i ponad 600 wsi o powierzchni 11054 km2.
• Zmarł 3 czerwca 1605r.